درس دهم اقسام اتّحاد سخن در اقسام اتّحاد است : يكى از مطالبى كه دانستن آن در اتّحاد عاقل به معقول بلكه مدرك به مدرك مطلقا لازم است دانستن اقسام اتّحاد است تا معلوم گردد كه بحث در اتّحاد مدرك به مدرك از كدام قسم آنست . بدانكه اتّحاد به وجوهى تصّور مىشود : يكى اينكه دو موجود مستقلّ و ممتاز در هويّت و شخصيّت كه در عرض هم‌اند يكى شوند مثل اينكه زيد و عمرو يكى گردند ، و ماء و نار اتّحاد وجودى يابند ، و حجر و شجر متّحد با هم شوند ، و همچنين هر دو موجود در عرض هم ، به‌طورى كه هويّت هر دو در عين اتّحاد محفوظ باشد . ديگر اينكه دو معنى و مفهوم متغاير از يكديگر كه در عرض هم‌اند يكى شوند و اين عين آن ديگرى گردد مثل اينكه مفهوم ضحك عين مفهوم قيام گردد ، و مفهوم عاقل عين مفهوم معقول گردد . و ديگر اتّحاد دو ماهيّت متخالفه مثل اينكه ماهيّت بقر و غنم به حمل ذاتى اوّلى هر دو ماهيّت يكى گردند ، و همچنين در دو قسم قبل از اين . بديهى است كه اتّحاد در اقسام مذكور محال است و در استحالهء اتّحاد آنها